Kleiafzettingen

Ontstaan

Het lage gebied ten noorden van Leutingewolde lag vroeger onder de invloedssfeer van de vroegere Lauwerszee.
In het Vroeg- en Midden- Pleistoceen zijn in het noorden van Drenthe sedimenten afgezet door rivieren uit het oosten en door een voorloper van de Rijn.
In het Eisterien (de op twee na meest recente ijstijd) bereikte het landijs dit deel. In de omgeving van het ijsfront werd zand en klei afgezet in diepe erosiegeulen. Uit deze tijd stamt de bekende potklei, zo genoemd omdat er veel gebruik van is gemaakt door pottenbakkers.
Door inwerking van de zee werd er op het lagere delen klei afgezet. Overstromingen in de 11e of 12e eeuw, als gevolg van de daling van het maaiveld, bedekten de laagvlakte van nu het Leekstermeer met een laag klei. Door deze kleilaag werd de ondergrond minder waterdoorlatend en dit gebied steeds natter.
In oude akten bestaan er volmachten van Leutingewolde, Foxwolde en Roden aan de abt van Aduard ter verlening tot het graven van klei in de marke van Roden voor het maken van aardewerk. (Bron R29).

Afzettingen

Deze klei lijkt te zijn afgezet door de inwerking van de Lauwerszee op het Leekstermeer-gebied, waardoor door de getijdenwerking klei werd afgezet op de lager liggende delen. Deze is nog steeds op veel plaatsen onder de bovenlagen van de grond te vinden. De opbouw van deze klei is relatief uniek: door de afwisseling van kleiafzettingen die gemengd werden met los, fijn zand ontstond in het gebied Leek-Roden-Peize een compacte afzetting. Door de bedekking door en druk van het landijs gedurende ijstijden, zoals tijdens het Saale- of Riss-glaciaal, werd de klei verder verdicht.
Deze klei ligt net onder het oppervlak. Het gebied ten noorden van Roden is een van de weinige plaatsen waar het vrijwel aan de oppervlakte ligt.
Een mooi voorbeeld is ook te vinden bij de Zulther Bitse.

Door deze compacte kleilaag werd het regenwater slecht naar de bodem afgevoerd en moesten er sloten gegraven worden. De grond op zich is daarom ook slecht voor akkerbouw-gebruik.

Winning

Omdat deze klei hier gemakkelijk delfbaar was en zeer dicht was, werden er op enkele plaatsen binnen het gebied rond Leutingewolde zoals op De Hemmerik (Nietap) en Kleibosch (Foxwolde) door het klooster van Aduard klei gedolven en verwerkt tot (klooster)moppen. In deze streek was de kleidikte ongeveer 30 tot 50 cm.
Bij de steenfabreik van Terheijl werd klei verwerkt tot tichels.
Over Foxwolde (Kleibosch) is het bekend dat er van potklei (een ca 1 m dikke laag) aardewerk werd gemaakt door / voor het Aduarder klooster.

Diktes van afgezette kleilagen (Bron R19
Verweerde potklei,
Vindplaats ten zuiden van Leutingewolde

Klei laag en erosie (Bron R23