Gouwes

Voor en rond 1200 nC liepen de meeste (natuurlijke) afwateringen bij het Leekstermeer zuid-noord als gevolg van de vervening. Hierdoor werd de hoogte van het land en daardoor de afwatering minder, waardoor de noodzaak ontstond om afwateringen te graven. Deze afwateringen (Gouwe is letterlijk afwatering of sloot) liepen haaks (dus oost-west) op de eerdere afwateringen.

De Matsloot is ook rond deze periode (voor 1313) gegraven.
(Bron R19).

De beide noord-oostelijke Gouwes hebben hun oorsprong rond Sandebuur, het zijn sloten die gegraven zijn ten behoeve van de afwatering van de hogere delen rond Sandebuur en Roderwolde.

Bolmertse Gouwe

De Bolmertse Gouwe is de noordelijke tak, deze liep langs vanaf de noordkant van Sandebuur (gelegen op een hogere zandrug) parallel aan het Leekstermeer naar de huidige Molensloot (vroeger Schipsloot) en waterde af naar het Leekstermeer.

Sloten

Vanaf de Bolmertse Gouwe liepen er meerdere sloten noord-zuid richting het Leekstermeer (vroeger ook wel Zultemeer geheten), maar er waren drie doorgaande sloten: de Bolmertse Sloot en de Visscherssloot, nabij Sandebuur.
De grootste sloot was de Schipsloot, maar werd later ook wel Molensloot genoemd naar de daaraan geplaatste molen.

MiddelGouwe

De Middelgouwe ontsprong in Sandebuur zelf: Sandebuur ligt op een verhoogde zandrug binnen de laagveengebieden. Ze loopt parallel aan de Bolmertse Gouwe, ten noorden van de Goltbooren, langs de Sandebuurse Dijk en loopt verder vlak ten noorden van de Es van Leutingewolde langs en voegt hier samen met de Bolmertse Gouwe.

Derde Gouwe

Op kaarten lijkt er nog een derde gouwe (vandaar ook de aanwezigheid van een Middelgouwe) te zijn, maar de naam is niet terug te vinden op kaarten. Deze loopt aan de noordzijde van de huidige Sandebuurse Dijk.

Westelijk

In westelijke richting zijn er twee gouwes: De Jarrense Gouwe of -Tocht, die rechtstreeks vanuit het Leekstermeer liep, en de Middelvense tocht, die vanaf de Schipsloot loopt.

Uitzicht op de brug vanuit Westen


kronkelend richting de Rodervaart


en de onderdoorgang


Middelgouwe: laatste deel
westelijk voor de Vaart ...


en de voortzetting richting Sandebuur.



Verbinding tussen Bolmertse en Middelgouwe


en naar de derde Gouwe via de Goltboorn